Hofje van Veelo

Ontstaan
Een van de zijstraatjes die grenzen aan de Catharijnesingel, in de buurt van de Springweg, kent een verbazingwekkende geschiedenis. In 1826 is het Hofje van Veelo gebouwd. Toen is ook de Tuinstraat aangelegd. Het was de periode waarin de industriële revolutie op gang kwam. Daarmee ontstond de behoefte aan woningen voor de arbeiders die naar Utrecht kwamen om te werken. Het Hofje van Veelo is een dergelijk complex voor arbeiders en is uniek voor Utrecht. De woningen, of toen ‘kameren’ genoemd, zijn gebouwd als commercieel project door Pieter Veelo.

Restauratie
De rij met oneven nummers werd al rond 1959 afgebroken in verband met de slechte staat van de huisjes. Omdat de toestand van de overgebleven woningen aanzienlijk verslechterde, ontstonden er plannen om het complex geheel te slopen. Daarvoor in de plaats zou grootschalige nieuwbouw komen met een garage voor 150 auto’s en met ingangen aan het Geertebolwerk (Zilverstraat) en de Tuinstraat.

Dankzij diverse protesten werd van dit plan afgezien en werden er vanaf 1982 restauratieplannen ontwikkeld. Maar deze plannen kwamen eigenlijk neer op sloop en nieuwbouw. De monumentencommissie sloot zich aanvankelijk bij de gemeente en K’77 aan (uit de corporaties K’77, het Woningbedrijf Utrecht en Woningbouwvereniging Nieuwegein is Mitros ontstaan) en zag geen mogelijkheid voor behoud van de arbeiderswoningen. De woningcorporatie gaf ook aan: Wel dient duidelijk te zijn dat in verband met de doelstelling van K’77 het historisch belang niet bovengeschikt mag zijn aan het volkshuisvestelijk belang.

De bewoners dachten daar anders over. Als voorbeeld van een efficiënte en goede restauratie namen zij het initiatief om Tuinstraat 6 te restaureren. De bewoners toonden aan dat ze met relatief weinig geld een goede restauratie tot stand konden brengen en hoopten op deze manier de argumenten tegen sloop kracht bij te zetten. Het resultaat zorgde ervoor dat de gemeentelijke monumentencommissie zich achter de bewoners schaarde. Ook het Utrechtse Monumentenfonds was tegen sloop. K’77 besloot uiteindelijk toe te geven aan de protesten en de huisjes niet te slopen, maar op te knappen. Dit resulteerde gedurende het proces in een zeer ingrijpende restauratie waar vraagtekens bij kunnen worden gezet.

De huisjes werden grotendeels gesloopt. Op foto’s uit die tijd is te zien dat slechts delen van de voorgevel bleven staan en de rest verdween onder de sloophamer. Wie nu door de Tuinstraat loopt ziet aan de ene kant woningen die in de plaats van de in 1959 gesloopte huisjes zijn geplaatst.
Aan de andere kant staan de woningen die in 1987 grotendeels zijn opgebouwd.

Monument
Op het eerste gezicht lijken de huisjes veel van hun oorspronkelijke gedaante behouden te hebben. Een blik aan de achterzijde toont echter aan dat het hofje niet meer is wat het oorspronkelijk geweest is. Omdat het hofje wel een belangrijke geschiedenis kent en de structuur van het arbeidershofje behouden is gebleven, geniet het complex de status van gemeentelijk monument.

Hofje van Veelo
Tuinstraat 4 t/m 42 en Geertebolwerk 19

Het hofje is in beheer van
Stadsherstel Midden-Nederland
www.shmn.nl